Wstęp: Skolioza idiopatyczna to trójpłaszczyznowe zniekształcenie
kręgosłupa. Stanowi ona dość powszechny problem u dzieci i młodzieży.
Aby zahamować i skorygować deformację konieczne jest szybkie jej
wykrycie i znalezienie najbardziej efektywnego modelu postępowania.
Cel: Celem niniejszej pracy jest przedstawienie i porównanie wyniku
badań prowadzonych w 2007 roku oraz na ich podstawie ocena efektywności
kinezyterapii w leczeniu zachowawczym skoliozy idiopatycznej I° u dzieci
prowadzonej w sposób indywidualny (I grupa) i prowadzonej w sposób
grupowy (II grupa) oraz wykazanie skuteczności stosowanych w programie
usprawniania ćwiczeń asymetrycznych.
Materiał i metody: Materiał niniejszej pracy stanowią badania
zgromadzone w Katedrze i Klinice Rehabilitacji w szpitalu im. A. Jurasza
w Bydgoszczy prowadzone wśród dwóch grup dzieci ze stwierdzoną skoliozą
I° leczonych zachowawczo. W skład obu grup badawczych wchodziło 16 osób
(I grupa – 13 dziewcząt i 3 chłopców, II grupa 10 dziewcząt i 6
chłopców). Wiek dzieci w chwili rozpoczęcia badania wynosił średnio 9
lat. Badanie wykonano dwukrotnie – na początku i na końcu prowadzonego
usprawniania. Polegało ono na ocenie progresji skrzywienia na podstawie
KBPC (Komputerowe Badanie Postawy Ciała).
Wyniki: Wyniki parametrów branych pod uwagę podczas komputerowego
badania postawy ciała uległy poprawie w I grupie. W grupie II nastąpiła
ich regresja.
Wnioski: Kinezyterapia jest skuteczną metodą leczenia zachowawczego
dzieci ze skoliozą I° szczególnie jeśli jest prowadzona w sposób
indywidualny. Ćwiczenia asymetryczne przynoszą duże korzyści
terapeutyczne.
WSTĘP
Skolioza idiopatyczna jest zniekształceniem kręgosłupa zachodzącym w
trzech płaszczyznach: czołowej, strzałkowej i osiowej. Jej etiologia
niestety nie została jeszcze dokładnie poznana. Skrzywienie kręgosłupa
stało się epidemią ostatnich lat. Ze względu na powszechność tego
zjawiska oraz jego wagę i niesione konsekwencje powstało wiele teorii
starających się wyjaśnić przyczynę i znaleźć źródło problemu, lecz żadna
z nich nie jest w pełni wiarygodna (1, 2, 3). Najbardziej narażone na
jej powstanie są dzieci w okresie przyspieszonego wzrostu: między 6 a 24
miesiącem życia, 5 a 8 oraz 11 a 14 rokiem życia. Wtedy tendencja do
progresji skoliozy jest największa. Przeoczenie powstania i pogłębiania
się wady w tym okresie znacznie pogarsza rokowanie wyleczenia.
Scoliosis Research Society podaje, że skolioza jest wygięciem
kręgosłupa, którego kąt mierzony metodą Cobba, na zdjęciu rentgenowskim w
projekcji przednio-tylnej w pozycji stojącej, wynosi przynajmniej 10°.
Ze względu na wielkość kąta skrzywienia skoliozy dzieli się na
skrzywienie I stopnia – gdy wielkość kątowa nie przekracza 30°,
skrzywienie II stopnia – gdy mieści się ono w przedziale od 30° do 60°,
skrzywienie III stopnia – o wielkości kątowej pomiędzy 60° a 90° oraz IV
stopień skrzywienia powyżej 90° . Jeśli skolioza nie przekroczy
wartości 40°-45° stosuje się leczenie zachowawcze polegające na
systematycznej obserwacji, kinezyterapii oraz gorsetowaniu. Leczenie
zachowawcze ma za zadanie zatrzymanie postępów skrzywienia, wyrównanie
skrzywienia bądź jego zmniejszenie, usunięcie przykurczów więzadłowych i
mięśniowych głównie w obrębie grzbietu i miednicy oraz wypracowanie
nawyku prawidłowej postawy i poprawę ogólnej wydolności fizycznej.
Leczenie operacyjne stosuje się u dzieci, które nie osiągnęły jeszcze
dojrzałości kostnej i u których skolioza wg Cobbe’a przekroczyła kąt
40°-45°.
Aby zahamować i skorygować deformację oraz ograniczyć problemy, które
mogą wyniknąć w przyszłości, konieczne jest szybkie wykrycie
rozwijającej się skoliozy i znalezienie najbardziej efektywnych modeli
postępowania w procesie usprawniania pacjentów, których ona dotyczy.
Celem niniejszej pracy jest:
ocena wpływu kinezyterapii prowadzonej w sposób systematyczny na wynik leczenia zachowawczego skoliozy idiopatycznej I°,
porównanie efektywności terapii prowadzonej indywidualnie z terapeutą z terapią prowadzoną grupowo,
wykazanie skuteczności ćwiczeń asymetrycznych w zahamowaniu progresji skrzywienia w obrębie kręgosłupa.
MATERIAŁ I METODY
Materiał niniejszej pracy stanowią badania zgromadzone w Katedrze i
Klinice Rehabilitacji w szpitalu im. A. Jurasza w Bydgoszczy prowadzone w
2007 roku pod kierunkiem prof. dr hab. n. med. Wojciecha Hagnera.
Obejmują one 2 grupy badawcze, tj. 32 pacjentów ze zdiagnozowaną
skoliozą idiopatyczną I° stopnia. Średnia wieku badanych wynosiła 9 lat.
W skład pierwszej grupy badawczej wchodziło 16 pacjentów – 13
dziewcząt i 3 chłopców. Zajęcia korekcyjne prowadzone były 2 razy w
tygodniu przez wyspecjalizowanego terapeutę metodą ćwiczeń
asymetrycznych. Badani kontynuowali terapię również w domu w pozostałe
dni tygodnia pod okiem opiekunów, których pomoc polegała na korekcji
postawy i pozycji wykonywanych ćwiczeń.
Druga grupa badawcza obejmowała również 16 osób: 10 dziewcząt i 6
chłopców. Badani byli rehabilitowani bez indywidualnego nadzoru
terapeuty w warunkach domowych pod okiem opiekuna i na gimnastyce
korekcyjnej prowadzonej grupowo w szkole i innych ośrodkach.
Obie badane grupy ćwiczyły 5 razy w tygodniu przez 45 minut dziennie.
Podczas rocznej obserwacji dokonano dwóch badań kontrolnych, na
początku i na końcu prowadzonego leczenia zachowawczego. Pacjentów obu
grup poddano ocenie progresji skrzywienia na podstawie KBPC, czyli
Komputerowego Badania Postawy Ciała. Urządzenie to jest najnowszą
konstrukcją integrującą systemy analizy przestrzeni typu MORA/ISIS.
Badanie opierało się na założeniach fotogrametrii. Jego wykonanie
polegało na zebraniu pomiarów antropometrycznych z wykonanego zdjęcia
badanej powierzchni, mającego postać mapy wysokościowej. Jej uzyskanie
możliwe było dzięki urządzeniu wyświetlającemu na plecach badanego
pacjenta linie o precyzyjnie określonych parametrach. Zniekształcenia
wyświetlanych linii rejestrował komputer. Metoda była realizowana przez
obserwację obrazu kamerą typu CCD, która przetwarzała go na sygnał
cyfrowy. Podczas badania najpierw na ciele pacjenta zaznaczano punkty
charakterystyczne, następnie stawiano go w odległości 2,5 m od
urządzenia projekcyjnego w polu widzenia kamery. Komputer rejestrował
automatycznie kilkadziesiąt zdjęć, z których wybierano najbardziej
odpowiadające prawidłowemu ustawieniu pacjenta. Na jego podstawie oraz
wprowadzanych danych pacjenta komputer podawał trójwymiarowe współrzędne
badanej powierzchni oraz parametry określające postawę ciała w trzech
płaszczyznach, wraz z graficznym przedstawieniem wyników.
W badaniu wzięto pod uwagę:
różnicę wysokości barków (parametr ten określa nachylenie linii
łączącej bark prawy z lewym względem poziomu; wartość podana w
milimetrach oznacza różnicę wysokości położenia barków),
różnicę wysokości dolnych kątów łopatek (parametr ten określa nachylenie
linii łączącej lewy dolny kąt łopatki z prawym względem poziomu,
wartość podana w milimetrach oznacza różnicę wysokości położenia kątów),
różnicę oddalenia dolnych kątów łopatek od kręgosłupa (parametr określa
różnicę odległości od kręgosłupa lewej łopatki od prawej,)
kąt skręcenia miednicy (parametr określa nachylenie linii łączącej kolce
biodrowe tylne-górne względem poziomu w płaszczyźnie strzałkowej),
różnicę wysokości trójkątów talii,
różnicę szerokości trójkątów talii.
Przed rozpoczęciem terapii w I grupie badawczej wśród 31% osób
asymetria barków mieściła się w granicach normy, a po zakończeniu
terapii u 38%. Procent osób z największą różnicą wysokości barków
zmniejszył się z 31% na 13%. W II grupie badawczej prawidłową wartością
tego parametru charakteryzowało się podczas pierwszego badania 74% osób,
a podczas drugiego już tylko 31% badanych. Ponadto zwiększył się
procent osób z największą asymetrią (wartość poza normą, >10 mm) z 13
% na 19% oraz ze średnim odchyleniem (wartość poza normą, 5-10 mm) z
13% na 50%.
W przypadku wysokości dolnych kątów łopatek na początku terapii w
granicach normy mieściło się 56% badanych z I grupy, a na jej końcu 62%.
Zmniejszeniu uległa również grupa z największą asymetrią z 38% na 19%. W
grupie II pod wpływem prowadzonego usprawniania procent osób
mieszczących się w granicach normy zmniejszył się z 68% na 37%.
Zwiększył się również udział procentowy osób o największym odchyleniu z
13% na 38% oraz o średnim odchyleniu z 19% na 25%.
Różnica odległości dolnych kątów łopatek od kręgosłupa wśród
pacjentów z I grupy pod wpływem rehabilitacji nie uległa zmianie. W
grupie II nastąpiło obniżenie procentowej ilości badanych z prawidłowym
wynikiem z 50% na 31%, oraz ze średnim odchyleniem z 19% na 44%. Procent
badanych z największym odchyleniem wzrósł z 31% na 25%.
Różnicę wysokości kątów talii w granicach normy na początku
rehabilitacji miało 25% osób w I grupie. Po upływie roku 44%. Grupa osób
z największą asymetrią zmniejszyła się o 25%. W grupie II na początku w
granicach przyjętych za normę znalazło się 62% osób, po terapii ilość
procentowa tych osób uległa zmniejszeniu do 19%. Udział procentowy osób o
największym odchyleniu zwiększył się z 19% na 38%, oraz z zakresu 5-10
mm z 19% na 43%.
Pod wpływem rocznej terapii w I grupie badawczej procent pacjentów z
różnicą szerokości kątów talii w granicach normy zwiększył się z 19% na
63%, a w grupie II z 31% na 50%. Procent osób z największą asymetrią w I
grupie uległ obniżeniu z 56% na 31%, a w II grupie z 56% na 19%.
Prawidłowy kąt nachylenia miednicy podczas pierwszego badania w I
grupie badanych miało 67% osób, a podczas drugiego badania już 81% osób.
W grupie tej uległa także zmniejszeniu grupa osób z asymetrią od 5° do
10° z 33% na 19%. W grupie II procent osób z prawidłowym kątem
pochylenia miednicy zmniejszył się z 94% na 87%, wzrósł natomiast
procent osób ze średnim odchyleniem z 6% na 13%.
WYNIKI
Szybki rozwój środowiska oraz nieodpowiedni tryb życia społeczeństwa
wywierają niekorzystny wpływ na organizm człowieka, prowadząc do
zaburzeń w budowie, postawie ciała mogących odbić się na funkcjonowaniu
narządów wewnętrznych, co wyjaśnia stwierdzenia, że skolioza jest
chorobą ogólnoustrojową. Ciągłe nią zainteresowanie świadczy o
powszechności tego problemu. Od wielu lat prowadzi się badania, które
jednoznacznie wskazałyby najskuteczniejszy model leczenia.
Podsumowując rezultat przeprowadzonego porównania i analizy wyników
badań wpływu kinezyterapii na leczenie zachowawcze dzieci ze skoliozą
idiopatyczną I°,
zgromadzonych w Katedrze i Klinice Rehabilitacji w szpitalu im. A.
Jurasza w Bydgoszczy, prowadzonych w 2007 roku, stwierdza się jej
efektywność, szczególnie gdy jest ona prowadzona w sposób indywidualny
metodą ćwiczeń asymetrycznych. Ćwiczenia te wzmacniają mięśnie
przykręgosłupowe, mięśnie grzbietu i stawów obwodowych. W pierwszej
kolejności prowadzą one do rozciągnięcia mięśni po wypukłej stronie
skrzywienia, a następnie skracają i wzmacniają mięśnie po stronie
wypukłej. „W zależności od położenia wygięcia stosuje się ćwiczenia
sterowane górną częścią kręgosłupa i obręczą barkową, albo sterowane
dolnym odcinkiem kręgosłupa i miednicą. W treningu wzmacniającym
ćwiczenia są oparte na pełnym skurczu, a rozciągnięciu niepełnym”.
Zbliżenie przyczepów mięśniowych uzyskuje się poprzez skośne ustawienie
miednicy i barków oraz derotacyjne ustawienie kręgosłupa. Błędem jest
wykonywanie ćwiczeń z niepełnym skurczem, a z pełnym rozciąganiem.
Przykurczone grupy mięśniowe rozciąga się metodą poizometrycznej
relaksacji mięśni, w odpowiednich, izolowanych pozycjach wyjściowych.
Aby rozluźnić napięte mięśnie stosuje się również masaż. Wg Nowotnego
ćwiczenia symetryczne stosowane aby wzmocnić mięśnie długie grzbietu
mogą spowodować progresję skrzywienia.
Bardzo ważne jest indywidualne podejście do każdego pacjenta, w
zależności od wartości skrzywienia, z możliwością ciągłego monitorowania
jego postawy. Bardzo istotnym elementem terapii jest uświadomienie osób
ze skoliozą o powadze ich przypadłości. Im wyższy poziom świadomości
pacjenta, tym większa współpraca z terapeutą i jednocześnie lepsze
wyniki leczenia.
Terapia grupowa nie zawsze przynosi oczekiwane rezultaty
terapeutyczne. Najprawdopodobniej jest to związane z brakiem nadzoru
podczas wykonywanych ćwiczeń, przyjmowaniem nieprawidłowej pozycji w ich
trakcie. Ponadto skolioza jest schorzeniem, które za każdym razem
wymaga innego podejścia. Omówione w tej pracy badania potwierdziły, że
osoby ćwiczące indywidualnie osiągają zdecydowanie lepsze efekty
terapeutyczne, a zajęcia grupowe mogą prowadzić do pogłębienia
deformacji kręgosłupa. Efektywny model postępowania w przypadku
zachowawczego leczenia skolioz idiopatycznych I° stanowi zatem
kinezyterapia prowadzona w sposób indywidualny metodą ćwiczeń
asymetrycznych.
Dzieci i młodzież, u których stwierdzono skoliozę idiopatyczną I°
powinny być zachęcane do aktywności fizycznej. Należy zadbać również o
właściwy ich odpoczynek oraz odżywianie.
WNIOSKI
1. Na podstawie uzyskanych wyników badań stwierdza się znaczną
wartość kinezyterapii w leczeniu zachowawczym skolioz idiopatycznych I°,
która pozwala zahamować progresję schorzenia, bądź zmniejszyć wartość
schorzenia.
2. Analiza wyników badań pozwala stwierdzić, że kinezyterapia
prowadzona w sposób indywidualny przez wykwalifikowanego terapeutę jest
znacznie efektywniejsza.
3. Na podstawie analizy wyników badań stwierdza się również, że
stosowanie ćwiczeń asymetrycznych przynosi duże korzyści terapeutyczne.
materiał z:
http://actabalneologica.pl/pl/articles/item/17121/ocena_skutecznosci_kinezyterapii_w_leczeniu_zachowawczym_dzieci_ze_skolioza_idiopatyczna_i